Pracodawcy często mają wątpliwości, czy zapomogi, wczasy pod gruszą i inne świadczenia należne pracownikom z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych podlegają zajęciu komorniczemu. Często pojawia się pytanie, czy takie należności należy traktować jak wynagrodzenie za pracę i ustalać kwotę wolną od potrącenia.

Czym jest ZFŚS i jakie świadczenia obejmuje?

Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych (ZFŚS) to pula pieniędzy, którą pracodawca przeznacza na pomoc socjalną dla pracowników, a nie część ich pensji. Innymi słowy — świadczenia z ZFŚS nie są wynagrodzeniem za pracę, tak jak wypłata, premie czy dodatki, lecz formą wsparcia w zależności od sytuacji życiowej i materialnej pracownika. To ważne, bo w przypadku egzekucji komornik nie traktuje pieniędzy z ZFŚS jak zwykłego wynagrodzenia, tylko jak tzw. „inne wierzytelności”, co wpływa na to, w jaki sposób może dojść do zajęcia komorniczego ZFŚS.
Z funduszu wypłacane są m.in. zapomogi w trudnych sytuacjach, dofinansowanie wypoczynku, czyli popularne „wczasy pod gruszą”, dopłaty do kolonii i obozów dla dzieci, świadczenia świąteczne, paczki i bony, a także pożyczki mieszkaniowe na preferencyjnych warunkach. W praktyce oznacza to, że ZFŚS nie podnosi pensji pracownika, ale ma pomóc wtedy, gdy najbardziej tego potrzebuje — i właśnie dlatego zasady jego zajęcia przez komornika są inne niż przy zajęciu wynagrodzenia.

Czy świadczenia należne pracownikom z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych podlegają zajęciu komorniczemu?

Na podstawie art. 881 §2 kodeksu postępowania cywilnego w zw. z art. 871 §1 pkt 1, 2 i 3 kodeksy pracy wolna od potrąceń jest kwota wynagrodzenia za pracę w wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę, a w razie egzekwowania alimentów 75% tego minimalnego wynagrodzenia.

Zgodnie z art. 881 §3  kodeksu postępowania cywilnego komornik wzywa pracodawcę, aby nie wypłacał dłużnikowi poza częścią wolną od zajęcia żadnego wynagrodzenia, lecz  przekazywał zajęte wynagrodzenie bezpośrednio wierzycielowi egzekwującemu.

Składnikami wynagrodzenia za pracę wszystkie świadczenia pracownicze ściśle powiązane ze stosunkiem pracy, czyli będące wynikiem świadczonej przez pracownika pracy, a to  wynagrodzenie zasadnicze, premie, nagrody i inne świadczenia uzależnione od rodzaju, charakteru i wyników świadczonej pracy. Świadczenia socjalne z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych nie zależą od wyników czy rodzaju świadczonej przez pracownika pracy. Podstawowym warunkiem przyznania pracownikowi takich właśnie świadczeń jest spełnienie kryteriów socjalnych określonych w regulaminie Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych, a świadczenia te stanowią pomoc socjalną. W związku z tym przepisy o egzekucji z wynagrodzenia za pracę nie mają zastosowania do pomocy socjalnej z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych.

Przeprowadzanie egzekucji ze świadczeń przyznawanych pracownikom z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych

Nie oznacza to jednak, że komornik w ogóle nie może przeprowadzić egzekucji ze świadczeń przyznawanych pracownikom z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych.  Tytułem do zajęcia świadczeń (windykacji) z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych jest zajęcie komornicze, którego podstawę prawną stanowi art. 895 i następne kodeksu postępowania cywilnego. Przepis ten dotyczy egzekucji z innych wierzytelności niż wynagrodzenie za pracę, w tym m.in. świadczeń socjalnych przyznawanych pracownikom i innym osobom uprawnionym. Na podstawie tych samych przepisów może być prowadzona egzekucja wierzytelności przysługującej pracownikowi,  a której przedmiotem jest świadczenie rzeczowe przyznane z Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych.

Praktyczne przykłady: kiedy komornik może zająć świadczenia z ZFŚS?

Choć świadczenia z ZFŚS nie są wynagrodzeniem za pracę, komornik może je zająć, ale tylko w określonym trybie. W praktyce wiele wątpliwości dotyczy tego, czy zajęcie zostało dokonane prawidłowo i jakie obowiązki ma w takiej sytuacji pracodawca. Poniżej dwa najczęstsze scenariusze, z którymi spotykają się działy kadr i pracownicy.

Przykład 1: zajęcie ZFŚS bez powołania się na art. 895 KPC – czy jest skuteczne?

Jeżeli komornik przesyła do pracodawcy zajęcie „jak do wynagrodzenia”, bez wskazania, że chodzi o egzekucję z innych wierzytelności (art. 895 Kodeksu postępowania cywilnego), to takie zajęcie może być wadliwe.
W praktyce oznacza to, że:

  • nie wystarczy standardowe zajęcie pensji, aby objąć nim świadczenia z ZFŚS,
  • pracodawca nie powinien automatycznie potrącać świadczeń socjalnych,
  • komornik musi wyraźnie wskazać, że zajmuje wierzytelność z tytułu przyszłych lub należnych świadczeń z ZFŚS.

To ważne również z punktu widzenia odpowiedzialności pracodawcy — błędne przekazanie środków może narazić firmę na zarzut nieprawidłowego wykonania zajęcia.

Przykład 2: zawiadomienie komornika o planowanej wypłacie świadczenia z ZFŚS

Jeżeli pracodawca otrzyma prawidłowe zajęcie dotyczące „innych wierzytelności”, a wie, że pracownikowi zostanie przyznane świadczenie z ZFŚS, ma obowiązek:

  • poinformować komornika o tym, że taka wypłata jest planowana,
  • nie wypłacać świadczenia bez zgody komornika,
  • przekazać środki zgodnie z dyspozycją zawartą w zajęciu.

Dotyczy to także sytuacji, gdy świadczenie zostało już przyznane, ale jeszcze niewypłacone — również wtedy może podlegać zajęciu. Dla pracownika oznacza to, że nawet zapomoga lub „wczasy pod gruszą” mogą zostać w całości przekazane na spłatę długu, jeśli zajęcie zostało dokonane prawidłowo i we właściwym trybie.