Zatrzymana osoba ma określone prawa, w tym prawo do informacji o przyczynie zatrzymania, złożenia zażalenia na jego zasadność, legalność i prawidłowość oraz kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym. Tymczasowe aresztowanie jest natomiast środkiem zapobiegawczym stosowanym przez sąd w toku postępowania karnego, gdy spełnione są ustawowe przesłanki. W obu sytuacjach szybki kontakt z obrońcą może pomóc w ocenie podstaw zastosowanego środka, podjęciu odpowiednich działań procesowych oraz ochronie praw osoby pozbawionej wolności. Jakie prawa ma zatrzymany i tymczasowo aresztowany? Na jakiej podstawie policja może dokonać zatrzymania i kiedy sąd może zastosować tymczasowe aresztowanie? Wyjaśniamy najważniejsze kwestie.
Na jakiej podstawie policja może zatrzymać podejrzanego?
Zatrzymanie przez policję, z uwagi na to że w bezpośredni sposób narusza wolność jednostki, musi się obligatoryjnie opierać na ściśle określonych w przepisach prawa przesłankach. Podstawą prawną jest w takiej sytuacji art. 244 § 1 kodeksu postępowania karnego. Zgodnie z treścią powyższego przepisu funkcjonariusze policji dokonują zatrzymania procesowego w przypadku uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa. Ważnym jest, aby zaszły również dodatkowe okoliczności w postaci obawy ucieczki lub ukrycia się potencjalnego sprawcy albo zatarcia przez niego śladów przestępstwa. Do zatrzymania dochodzi również kiedy brak jest możliwości ustalenia tożsamości tej osoby.
Policja dokonuje zatrzymania również na polecenie prokuratora. Prokurator może zarządzić zatrzymanie i przymusowe doprowadzenie osoby podejrzanej w sytuacji, gdy nie stawia się ona na wezwania w celu przeprowadzenia z jego udziałem czynności procesowych, może w inny bezprawny sposób utrudniać postępowanie, bądź zachodzi potrzeba niezwłocznego zastosowania środka zapobiegawczego.
Jakie prawa ma osoba zatrzymana przez policję?
Katalog uprawnień osoby zatrzymanej stanowi gwarancję zachowania podstawowych praw człowieka. Istotne jest, abyśmy w przypadku zatrzymania procesowego nie zostali pozbawieni wolności bezpodstawnie, w sposób naruszający naszą godność osobistą.
W takiej sytuacji przysługuje nam prawo do informacji o popartych dowodem, przewidzianych przez literę prawa przyczynach zatrzymania. W czasie czynności mamy prawo do złożenia oświadczenia w kwestii podstaw i sposobu zatrzymania. Zatrzymanemu przysługuje również możliwość żądania powiadomienia o tym fakcie wskazanej osoby. W celu kontroli prawidłowości, słuszności oraz legalności zatrzymania przysługuje nam prawo do złożenia zażalenia do sądu, takie zażalenia musi zostać niezwłocznie rozpatrzone. Jednym z elementarnych uprawnień zatrzymanego jest możliwość kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym. Zatrzymany może zażądać bezpośredniej rozmowy z obrońcą, w takim przypadku funkcjonariusze powinni umożliwić niezwłocznie nawiązanie kontaktu z adwokatem.
Osoba zatrzymana ma prawo m.in. do:
- informacji o przyczynie zatrzymania,
- złożenia oświadczenia dotyczącego podstaw i sposobu zatrzymania,
- powiadomienia wskazanej osoby o zatrzymaniu,
- złożenia zażalenia do sądu,
- kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym.
Jak adwokat może pomóc osobie zatrzymanej przez policję?
Często nie posiadamy wystarczającej wiedzy na temat tego jak wygląda zatrzymanie, jak pomóc zatrzymanemu przez policję. Bezradność wynika zazwyczaj z braku znajomości odpowiednich przepisów, bywa spowodowana również ogromnym stresem związanym z zaistniałą sytuacją. W takich momentach niezbędna jest pomoc skutecznego, doświadczonego i kompetentnego, w zakresie przepisów prawa karnego i postępowania karnego, adwokata. Poruszający się swobodnie w zasadach procedury karnej adwokat udzieli stosownej pomocy prawnej przy zatrzymaniu, doradzi klientowi w jaki sposób ma zachowywać się podczas wykonywanych z jego udziałem czynności procesowych. Jego rolą jest aby nie dopuścić do sytuacji, w której zatrzymany niepotrzebnie obciąży samego siebie podczas przesłuchania. Adwokat może nam również pomóc uzyskać odszkodowanie za niesłuszne skazanie, tymczasowe aresztowanie lub zatrzymanie.
Czym różni się zatrzymanie od tymczasowego aresztowania?
Często mylimy pojęcia zatrzymania i tymczasowego aresztowania. Podczas wykonywanych czynności, związanych z zatrzymaniem, zostajemy osadzeni w pomieszczeniu dla osób zatrzymanych, czasem potocznie nazywanym aresztem policyjnym. Czas zatrzymania nie może przekroczyć 48 godzin od momentu podjęcia pierwszych czynności przez funkcjonariuszy. Okres ten może ulec wydłużeniu kiedy do sądu wpłynie wniosek o zastosowanie tymczasowego aresztowania. Jest to środek zapobiegawczy stosowany w toku postępowania karnego. Podejrzany, po przedstawieniu zarzutów i przesłuchaniu przez prokuratora, następnie przez sąd zostaje osadzony na terenie aresztu śledczego. Najczęściej sąd wydaje postanowienie o zastosowaniu tego środka na okres od jednego do trzech miesięcy, istnieje jednak możliwość przedłużenia tymczasowego aresztowania.
Najważniejsze różnice między zatrzymaniem a tymczasowym aresztowaniem
| Zagadnienie | Zatrzymanie | Tymczasowe aresztowanie |
|---|---|---|
| Czym jest? | Czasowe pozbawienie wolności w związku z postępowaniem karnym | Środek zapobiegawczy stosowany w toku postępowania karnego |
| Kto stosuje? | Policja lub inny uprawniony organ, w przypadkach określonych w przepisach | Sąd |
| Gdzie osoba przebywa? | Co do zasady w pomieszczeniu dla osób zatrzymanych | W areszcie śledczym |
| Jaki jest cel? | M.in. zapewnienie prawidłowego toku czynności procesowych | Zabezpieczenie prawidłowego toku postępowania w sytuacjach określonych w ustawie |
| Jakie działania może podjąć obrońca? | Może pomóc w ochronie praw zatrzymanego i ocenie zasadności zatrzymania | Może m.in. złożyć zażalenie na zastosowanie tymczasowego aresztowania i analizować możliwość jego uchylenia lub zmiany |
Kiedy sąd może zastosować tymczasowe aresztowanie?
W przypadku konieczności zastosowania wskazanego środka o charakterze izolacyjnym muszą zostać spełnione określone przesłanki tymczasowego aresztowania. Stosuje się je w celu zabezpieczenia prawidłowego toku postępowania, zebrane dowody muszą wskazywać na duże prawdopodobieństwo popełnienia przestępstwa, a wyjątkowo również w celu zapobiegnięcia popełnieniu przez podejrzanego nowego, ciężkiego przestępstwa. Zgodnie z treścią art. 258 § 1-3 kodeksu postępowania karnego istnieje możliwość zastosowania opisywanego środka zapobiegawczego w sytuacji, w której zachodzi obawa ucieczki lub ukrywania się, zwłaszcza kiedy nie można ustalić tożsamości podejrzanego albo nie ma on w kraju stałego miejsca pobytu; bądź uzasadniona obawa, iż podejrzany będzie nakłaniał do składania fałszywych zeznań lub wyjaśnień albo w inny bezprawny sposób utrudniał prowadzone postępowanie karne.
Jeżeli podejrzanemu zarzucono popełnienie zbrodni lub występku zagrożonego karą pozbawienia wolności, której górna granica wynosi co najmniej 8 lat to potrzeba stosowania środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania wynika z surowości grożącej podejrzanemu kary. W wyjątkowych przypadkach środek zapobiegawczy w postaci tymczasowego aresztowania można zastosować w także wtedy, gdy zachodzi uzasadniona obawa, ze oskarżony, któremu zarzucono popełnienie zbrodni lub umyślnego występku, popełni przestępstwo przeciwko życiu, zdrowiu lub bezpieczeństwu powszechnemu, zwłaszcza gdy popełnieniem takiego przestępstwa groził.
Jakie prawa ma osoba tymczasowo aresztowana?
Przepisy kodeksu karnego wykonawczego dokładnie opisują prawa i obowiązki tymczasowo aresztowanego. W sytuacji, w której doszło już do tymczasowego aresztowania należy pamiętać, że mamy prawo oczekiwać ze strony organu prowadzącego postępowanie wyjaśnienia powodów i przyczyn zastosowania tego środka. Często pojawia się pytanie „Czy tymczasowo aresztowany może dzwonić?”. Tak, jednak tylko po uprzednim wyrażeniu zgody przez organ prowadzący postępowanie. Na etapie postępowania przygotowawczego nadzorujący je prokurator może nie wyrazić zgody na rozmowy telefoniczne oraz na widzenia z bliskimi. Zdarza się tak kiedy zachodzą obawy, że kontakt podejrzanego ze światem zewnętrznym może utrudniać przebieg postępowania karnego. Często dochodzi do sytuacji, w których możliwy jest tylko kontakt obrońcy z tymczasowo aresztowanym. Aby uzyskać możliwość wykonywania połączeń telefonicznych, osadzony musi złożyć stosowny wniosek.
Pierwsze widzenie w areszcie śledczym może mieć miejsce po uzyskaniu zgody prokuratora prowadzącego śledztwo lub sądu, przed którym toczy się sprawa karna. O zgodę na widzenie może wystąpić osoba najbliższa. O tym ile widzeń przysługuje osadzonemu w areszcie decydują przepisy kodeksu karnego wykonawczego, taka możliwość przysługuje co najmniej raz w miesiącu. Organ wydający stosowne zarządzenie w tej kwestii podejmuje decyzję, ile jest ważna zgoda na widzenie.
W przypadku zastosowania tymczasowego aresztowania warto pamiętać, że:
- jest to środek zapobiegawczy,
- stosuje go sąd,
- musi istnieć ustawowa podstawa jego zastosowania,
- obrońca może analizować zasadność zastosowania środka,
- na postanowienie o tymczasowym aresztowaniu można wnieść zażalenie.
Jak adwokat może pomóc osobie tymczasowo aresztowanej?
Pomoc prawna adwokata w przypadku aresztowania jest konieczna jeśli chodzi o skrócenie okresu izolacji. W sytuacji zastosowania tego środka wobec podejrzanego ważnym jest podjęcie zdecydowanych i szybkich działań. Doświadczony adwokat złoży zażalenie na tymczasowe aresztowanie, znajdzie podstawy do złożenia wniosku o uchylenie środka zapobiegawczego. Analizując materiał dowodowy rzeczowo określi jakich rozstrzygnięć możemy się spodziewać. Odpowiednio przygotowana linia obrony daje duże szanse na uzyskanie niskiego wymiaru kary bądź nawet uniewinnienie. Ogromną rolę odgrywa nie tylko wsparcie merytoryczne, ale również pomoc psychologiczna z jego strony. W sytuacji kiedy, w końcowym etapie postępowania, zapadnie prawomocny wyrok uniewinniający lub orzeczenie o umorzeniu postępowania doświadczony adwokat pomoże uzyskać odszkodowanie za niesłuszne tymczasowe aresztowanie.
FAQ – Najczęściej zadawane pytania o zatrzymanie i tymczasowe aresztowanie</h2
Czy policja może zatrzymać podejrzanego bez wyroku sądu?
Tak, zatrzymanie procesowe może nastąpić w przypadkach określonych w przepisach, m.in. przy uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa i wystąpieniu dodatkowych okoliczności wskazanych w ustawie. Zatrzymanie nie jest tym samym co tymczasowe aresztowanie, które jest środkiem zapobiegawczym stosowanym przez sąd.
Jakie prawa ma osoba zatrzymana przez policję?
Osoba zatrzymana ma prawo uzyskać informację o przyczynie zatrzymania, złożyć oświadczenie dotyczące podstaw i sposobu zatrzymania, żądać powiadomienia wskazanej osoby oraz złożyć zażalenie do sądu. Zatrzymany ma również prawo do kontaktu z adwokatem lub radcą prawnym.
Czym różni się zatrzymanie od tymczasowego aresztowania?
Zatrzymanie jest czasowym pozbawieniem wolności związanym z czynnościami podejmowanymi przez organy ścigania, natomiast tymczasowe aresztowanie jest środkiem zapobiegawczym stosowanym w toku postępowania karnego przez sąd. W przypadku tymczasowego aresztowania osoba zostaje osadzona w areszcie śledczym.
Kiedy można zastosować tymczasowe aresztowanie?
Tymczasowe aresztowanie może zostać zastosowane, gdy spełnione są ustawowe przesłanki środka zapobiegawczego, w szczególności gdy istnieje obawa ucieczki lub ukrywania się albo bezprawnego utrudniania postępowania. Przepisy przewidują także dodatkowe podstawy związane m.in. z grożącą surową karą.
Jak adwokat może pomóc osobie zatrzymanej lub tymczasowo aresztowanej?
Adwokat może pomóc ocenić podstawy pozbawienia wolności, uczestniczyć w ochronie praw osoby zatrzymanej lub aresztowanej oraz podejmować odpowiednie działania procesowe. W przypadku tymczasowego aresztowania może m.in. przygotować zażalenie na zastosowanie tego środka albo analizować podstawy do wniosku o jego uchylenie.
